Akıllı Hans Etkisi nedir?

Akıllı Hans Etkisi, kısaca, deney yapan ya da gözlemleyen kişinin farkına bile varmadan sonucu etkilemesi olarak açıklanabilir. İzleyici veya gözlemci beklentisinin insan davranışlarını da etkilediğine dair bu gerçeğin bulunmasına ise Hans isimli bir at vesile olmuştur. Bu nedenle Akıllı Hans Etkisi olarak adlandırılmıştır.

Akılı Hans fenomen oluyor : Berlin’in Harika Atı Sadece Konuşamıyor !

4 Eylül 1904 tarihli New York Times gazetesi (*), ünü kıtaları aşan Akıllı Hans Olayını işte bu şekilde haberleştirmişti. 1900’lü yılların başında Almanya’da Hans adlı bir atın sahibi meydan meydan dolaşarak, sahibi olduğu ve 4 yıl eğitmek için uğraştığı atının ne kadar akıllı olduğunu ispatlamak için gösteriler yapıyordu. Atın sahibi olan Wilhelm von Osten, aslında bir matematik öğretmeni idi ve atına 4 matematik işlemi yanında, notaları okumayı ve zaman hesaplamaları yapmayı da öğrettiğini, iddia ediyordu. Atının bu hünerlerini ücretsiz olarak sergilemeye başladığında oldukça büyük ilgi çekti.

Komisyon Hans’ın dehasını onayladı

Akıllı Hans, sorulara kafasını sallayarak ya da ön ayağını yere vurarak yanıt veriyordu. İşin ilginci soruların sadece sözlü olarak değil, yazılı olarak sorulması durumunda da doğru cevap verebiliyordu. Atın şöhreti dalga dalga yayıldı ve devlet görevlilerinin de dikkatini çekti. 1904 yılında, bu işin bir sahtekarlık olup olmadığını anlamak ve bir rapor hazırlamaları için farklı uzmanlık alanlarına sahip 13 kişiden oluşan bir komisyon görevlendirildi. Komisyon, herhangi bir hile bulamadı ve atın cevapları bildiğini ve dolayısıyla dehasını onayladılar. Bu arada atın şöhreti diğer Avrupa ülkelerine ve hatta Amerika kıtasına kadar ulaştı. O kadar ki, New York Times gazetesi bu atın konuşmak dışında herşeyi yapabildiğini yazıyordu.

Akıllı Hans Etkisi

Psikolog Fungst işin sırrını çözüyor : Akıllı Hans Etkisi

Oskar Fungst adlı bir psikolog ise böyle birşeyin olamayacağını inanıyordu. Şüphelerinin peşinden gitti ve atı pek çok deneye tabi tuttu. Soruları başka kişilerin sorması halinde bile at soruları doğru yanıtlayabiliyordu. Bu da atın sahibi tarafında hile yapılmadığını ortaya koyuyordu. Fakat enteresan bir durum vardı.Soruyu soran yanıtı bilmediği durumda at da bilemiyordu. Ayrıca soruyu soran perde arkasından sorduğunda veya atın gözleri bağlandığında yani at soruyu soranı göremediğinde, yanıtları bilemiyordu. Soruyu soranı görmesi gerekiyordu. 

Bunun gibi bir dizi deney ve gözlem sonrasında, 1907 yılında Oskar Fungst olayın sırrını çözdüğünü açıklar. Sonradan Akıllı Hans Etkisi olarak meşhur olacak gizem şudur: At insanları incelemekte ve doğru cevaba yaklaştıkça insanların tepkilerindeki değişime göre kendini ayarlamakta, doğru cevaba verilen beklediği tepkiye kadar ayağını yere vurmaktadır. 

At belki bir matematik dehası değildi ama insanların beden dili, duygu ve tepkilerini anlamada oldukça iyiydi. Atın sahibi bu durumun farkında değildi ve bunu asla da kabul etmedi. O, atın düşünebildiğine ve matematik hesaplamaları yapabildiğine inanmaya devam etti.

Akıllı Hans Etkisi ve Beklentinin Gücü

Akıllı Hans’ın gizemini çözen Oskar Fungst, izleyicilerin beklentisinin hayvan davranışını etkilediğini bulmuştu. Sonraki çalışmalar beklentinin insan davranışlarını da ciddi ölçüde etkilediğini ortaya koymuştur. Örneğin, Rosenthal ve Jacobson, yaptıkları deneylerde aslında üstün zekalı olmayan fakat üstün zekalı olduğu açıklanan ve buna uygun davranılan öğrencilerin diğerlerinden daha üstün sonuçlar elde ettiklerini ortaya koymuştur.

Babasının henüz çocukken tahtı kendisine bıraktığı ve daha çocukluğunda devletin geleceğinin kendisine bağlı olduğunun idraki ile büyüyen II. Mehmet’in, kendisinden önce nice padişahların fethedemediği İstanbul’u alıp Fatih Sultan Mehmet olmasının sırrı da burada olsa gerek. Çünkü yüksek beklenti potansiyelin zorlanmasını sağlamakta ve en önemlisi başarıya olan inancı perçinlemektedir. Olumsuz beklentiler içinde tersi geçerlidir. 

Bu nedenle, siz siz olun her daim, size inanan ve sizin inandığınız insanlarla yola çıkın. Çünkü, İsmet Özel’in de dediği gibi:

İkna edilmişlerle yola çıkılmaz. Yola, inanmışlarla çıkılır.


© Copyright 2020 Ayhan Gökner

Bu sitedeki yazılar telif hakkına tabi olup, ancak kaynak gösterilmek ve bağlantı (link) verilmek kaydı ile kısmen alıntılanabilir.


Bu yazıyı okuyanlar genellikle şu yazıları da okudular:

Kaynakça:

1) https://www.nytimes.com/1904/09/04/archives/berlins-wonderful-horse-he-can-do-almost-everything-but-talk-how-he.html

2) https://tr.wikipedia.org/wiki/Ak%C4%B1ll%C4%B1_Hans

 1,056 toplam,  1 bugün

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir